De sociale veiligheid in Ter Peel moet verbeteren: 'Er heerst een cultuur van onethisch gedrag'.

Een persoonlijke telefoon op de cel, geen fysieke controle van gevangenen en een veilige manier om onethisch gedrag te melden. De sociale veiligheid in de vrouwengevangenis van Evertsoord moet worden verbeterd. Er is behoefte aan verandering.

Op basis van een recent onderzoeksrapport van de Universiteit Leiden, in opdracht van de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI), zal de dienst maatregelen treffen.

De DJI liet dit onderzoek uitvoeren om beter te begrijpen hoe het staat met de sociale veiligheid in de drie vrouwengevangenissen in Nederland. Het betreft de gevangenissen in Evertsoord, Nieuwersluis en Zwolle.

Zwakheid

Volgens de onderzoekers is onethisch gedrag, zoals seksueel misbruik, pesten en discriminatie, een blijvend probleem in de vrouwengevangenissen. Vanwege de vrees voor vergelding geven gedetineerden vaak niet aan wat er gebeurd is.

Ook Kim*, een voormalige gedetineerde, voelde zich niet altijd veilig tijdens haar detentie in Ter Peel in 2021 en 2022. De 46-jarige vrouw heeft ervaren dat penitentiaire inrichtingswerkers haar soms niet serieus namen, terwijl zij juist verantwoordelijk zijn voor het waarborgen van veiligheid en orde in de gevangenis. “In de gevangenis ben je gevoelig voor risico’s. Wanneer ik mij niet goed voelde, drukte ik op de intercom en vroeg om pijnstillers. Meende je dat er iemand op kwam dagen? Elk uur drukte ik die knop in en na uren kwam er eindelijk iemand langs. Veel vrouwen hadden hier klachten over. Dit heeft wel te maken met je gezondheid,” zegt Kim.

Het was voor iedereen beangstigend

Het werd vorig jaar bekend dat de vrouwengevangenis in Ter Peel tekortschoten in de zorg voor gedetineerde Suzanne de Vries (32). Ze stierf plotseling in haar cel. De rechtbank liet een onderzoek uitvoeren, onder leiding van hoogleraar Armand Girbes. Zijn bevinding: ze had een risicovolle mix van medicijnen ingenomen, maar niemand merkte het op.

Kim herinnert zich nog goed hoe het overlijden van Suzanne de Vries de sfeer in Ter Peek beïnvloedde. “Suus, zoals ik haar noemde, was op het einde echt niet in orde. Op een bepaald moment werden de celdeuren gesloten en moesten we binnen blijven. We werden geïnformeerd dat Suus was overleden. Dat was echt schokkend. Vanaf dat moment was er veel angst, omdat je juist veiligheid zou moeten ervaren binnen de gevangenismuren.”

Intimiteit met een gevangene

Bajesbeveiligers die seksuele relaties aangaan met vrouwelijke gevangenen. Het is verboden, maar het gebeurt toch. Twan L. (44) uit Deurne was langere tijd werkzaam in de gevangenis in Evertsoord, waar hij tussen 2022 en 2023 een seksuele relatie begon met een gedetineerde. Tijdens de medicatierondes wist hij ongemerkt haar cel binnen te komen, waar hij seks met de vrouw had. De seksuele activiteiten gebeurden met instemming van beide partijen. L. werd ontslagen en zijn voormalige werkgever deed aangifte. Er werd een rechtszaak aangespannen.

De rechtbank in Maastricht oordeelde dat er geen sprake was van seksueel misbruik, deels omdat de gedetineerde zelf het initiatief nam en geen aangifte deed. Het Openbaar Ministerie is van mening dat de machtsverhouding tussen de beveiliger en de gedetineerde altijd van invloed is en verzoekt het gerechtshof om de zaak opnieuw te beoordelen. Dit jaar wordt er een beroep hoger instantie ingediend.

Stap voor uit

Ex-gedetineerde Kim was een directe getuige van de manier waarop de seksuele relatie tussen Twan L. en de vrouwelijke gevangene zicht ontvouwde. Er was een sfeer waarin ongepast gedrag werd toegestaan. Volgens Kim was dit niet de juiste manier. “Je bent afhankelijk van het personeel dat daar werkt. Je hebt geen andere keuze. Toch beschouw ik de genomen maatregelen als een stap vooruit.” Er zullen speciale postbussen geplaatst worden waar gevangenen anoniem iets kunnen doorgeven. Daarnaast zijn er mensen aangesteld die als vertrouwenspersoon fungeren.

Bovendien wil de DJI stoppen met het proces waarbij gedetineerde zich moeten uitkleden voor een controle om te zien of ze verboden voorwerpen binnenbrengen. In plaats daarvan heeft de dienst plannen om bodyscans te gebruiken voor de controles. Daarnaast zullen vrouwelijke gedetineerde een eigen telefoon op hun cel krijgen, zodat ze meer privacy hebben en gemakkelijker contact kunnen onderhouden met hun familie.

Arend de Korte, directeur van PI Ter Peel, beschouwt het installeren van telefoons op de cellen als een grote vooruitgang. “Dit geeft gedetineerde de kans om op een veilige en rustige manier in contact te blijven met hun naasten, wat hun welzijn en terugkeer in de samenleving bevordert.”

Er is behoefte aan verbetering

De onderzoekers benadrukken dat een diepgaande verandering in de cultuur cruciaal is voor het verbeteren van de sociale veiligheid in de vrouwengevangenissen. De DJI erkent dat er “problemen” zijn, maar stelt dat er “fundamentele aanpassingen” vereist zijn.

Wim Saris, directeur van de DJI: “In de wijze waarop we vrouwengevangenissen organiseren en onze medewerkers begeleiden. De speciale behoeften van vrouwelijke gedetineerden vereisen een benadering die verder gaat dan het huidige gevangeniswezen.

Kim is een fictieve naam; haar werkelijke naam is bekend bij de redactie.

Lees hier ander actueel nieuws!