Ruim 20.000 dak- en thuislozen geteld in Amsterdam en Den Haag: ’Crisissituatie’

In de regio’s Amsterdam en Den Haag zijn ruim 20.000 dak- en thuisloze mensen geteld. Dat blijkt uit de nieuwste ETHOS-telling van de Hogeschool Utrecht en het Kansfonds. Volgens de onderzoekers heeft meer dan één procent van de inwoners in deze steden geen volwaardige huisvesting. Vooral in deze grote steden leven relatief veel mensen op straat, onder wie opvallend veel vrouwen.

Tienduizenden mensen zonder vaste woonplek

Het onderzoek maakt deel uit van de derde landelijke ETHOS-telronde, waarbij in verschillende regio’s het aantal dak- en thuisloze mensen is vastgesteld. Naast Amsterdam en Den Haag ging het onder meer om Eindhoven, Maastricht-Heuvelland, Zaanstreek, en de Valleiregio.

In totaal werden in deze gemeenten 28.721 dak- en thuisloze personen geregistreerd: bijna 25.000 volwassenen en ruim 4.000 kinderen. Daarmee is opnieuw bevestigd dat de omvang van de problematiek groot is en dat het om een zeer diverse groep mensen gaat.

Verborgen dakloosheid groot probleem

Onderzoeker Annabel Scheepers van de Hogeschool Utrecht benadrukt dat dakloosheid niet alleen betrekking heeft op mensen die op straat leven.
"De meeste volwassenen slapen niet buiten, maar verblijven tijdelijk bij familie of vrienden (31 procent) of wonen in niet-conventionele ruimtes, zoals een auto, schuur of stacaravan (18 procent). Die verborgen dakloosheid is enorm en vaak onzichtbaar voor het beleid.”

Volgens Scheepers treft dakloosheid zowel mannen als vrouwen, maar ook jongeren en gezinnen met kinderen. De cijfers laten zien dat dakloosheid zich in verschillende vormen manifesteert en niet beperkt blijft tot mensen die in de openbare ruimte overnachten.

Gemeenten luiden de noodklok

Wethouders Rutger Groot Wassink (Amsterdam) en Mariëlle Vavier (Den Haag) reageren geschrokken op de resultaten.
„We zijn niet verrast, maar wel diep bezorgd,” aldus Groot Wassink. „De druk op de grote steden is enorm. Veel gezinnen zonder binding met onze gemeenten komen hier terecht. We vragen het kabinet dringend om met een spreidingswet voor de opvang van dakloze gezinnen te komen.”

Beide steden benadrukken dat ze onvoldoende middelen hebben om de grote toestroom van mensen zonder woning op te vangen. Zonder landelijke maatregelen dreigt de situatie volgens hen verder te escaleren.

Leger des Heils spreekt van crisissituatie

Ook het Leger des Heils noemt de uitkomsten zorgwekkend. De organisatie stelt dat Nederland zich in een maatschappelijke crisissituatie bevindt.
„De cijfers zijn fors hoger dan die van het CBS,” zegt voorzitter Harm Slomp. „We zien overvolle opvanglocaties, nauwelijks doorstroommogelijkheden en steeds meer mensen die noodgedwongen op straat leven. Door het tekort aan passende woonplekken ontbreekt voor velen elk perspectief op herstel.”

Het Leger des Heils dringt aan op meer structurele huisvesting, betere begeleidingstrajecten en samenwerking tussen gemeenten, woningcorporaties en hulporganisaties.

Grootschalige samenwerking

Aan de telling deden maar liefst 645 organisaties mee, waaronder gemeentelijke diensten, maatschappelijke opvangcentra, huisartsen en woningcorporaties. De ETHOS-methode is een afkorting van European Typology of Homelessness and Housing Exclusion het biedt een bredere definitie van dakloosheid dan eerdere tellingen. Daardoor worden nu ook mensen meegeteld die tijdelijk of onveilig gehuisvest zijn.

De onderzoekers hopen dat de resultaten bijdragen aan een beter beleid voor opvang en preventie. Scheepers benadrukt dat voorkomen beter is dan genezen:
„Elke persoon die zijn huis verliest, raakt niet alleen zijn dak kwijt, maar ook zijn gevoel van stabiliteit, veiligheid en eigenwaarde. Vroege signalering en maatwerk zijn cruciaal om dat te voorkomen.”

Landelijke aanpak noodzakelijk

De cijfers maken volgens betrokkenen duidelijk dat Nederland kampt met een structureel woningtekort en tekortschietend sociaal vangnet. Gemeenten kunnen de problemen niet alleen oplossen. Zowel de Hogeschool Utrecht als het Leger des Heils pleiten daarom voor een landelijke aanpak waarbij wonen, zorg en bestaanszekerheid hand in hand gaan.

„Zonder snelle actie groeit deze groep verder,” waarschuwt Slomp. „We zien dat het niet alleen gaat om mensen met verslavingsproblemen of schulden, maar ook om werkenden die hun huur niet meer kunnen betalen. Dat is een signaal dat we niet mogen negeren.”