Onderwijs en AI: school worstelt met nieuwe realiteit

De opkomst van AI in het onderwijs verandert hoe leerlingen werken en hoe docenten beoordelen. Middelbare scholen merken dat kunstmatige intelligentie programma’s zoals ChatGPT het maken van werkstukken en presentaties drastisch vereenvoudigen. Volgens docenten is het traditionele resultaatgericht beoordelen daardoor niet langer toereikend.

Leerlingen gebruiken AI volop

Op de Philips van Horne school in Weert vertellen havo-5 leerlingen dat ze AI gebruiken voor werkstukken en lange teksten. “Voor saaie stukken tekst gebruik ik AI. Het is gewoon heel gemakkelijk,” zegt een leerling.

Toch zien jongeren ook nadelen. Sommigen geven toe dat ze minder leren als ze opdrachten volledig door AI laten maken. Het gemak kan luiheid in de hand werken, zo klinkt het onder leerlingen.

Moeilijk te controleren

AI-controleprogramma’s blijken bovendien niet waterdicht. Een leerling vertelt dat zijn eigen tekst door de software werd aangemerkt als grotendeels door AI geschreven, terwijl dit niet zo was. Later leverde dezelfde leerling een volledig door ChatGPT geschreven tekst in, die door het systeem juist als door een mens geschreven werd herkend. Dat leidde ertoe dat de school stopte met het inzetten van die software.

Volgens Nederlands-docente Christa Maartense is het daarom logischer om naar het proces te kijken in plaats van alleen naar het eindresultaat. “AI als hulpmiddel mag, maar de leerling moet eigenaar zijn van het uiteindelijke product.”

Van resultaatgericht naar ontwikkelingsgericht onderwijs

De school werkt toe naar een ontwikkelingsgerichte aanpak. Daarbij staat niet alleen het eindproduct centraal, maar vooral het proces en de ontwikkeling van de leerling. Dit principe wordt al langer toegepast bij vakken zoals wiskunde, waar niet alleen het juiste antwoord telt maar ook de manier waarop een leerling dat antwoord vindt.

Volgens Maartense biedt deze aanpak meer ruimte om AI op een verantwoorde manier in te zetten, maar het blijft een uitdaging om duidelijke meetpunten vast te leggen.

AI-training voor leerlingen

Om beter voorbereid te zijn op de rol van AI, kregen havo-4 leerlingen dit schooljaar voor het eerst een speciale AI-training. Bedrijfseconomie-docent Thijs van der Laak merkte dat veel docenten dachten dat leerlingen al veel verder waren, maar in de praktijk bleek dit mee te vallen.

Daarnaast heeft de school een AI-coach aangesteld om leerlingen en docenten te ondersteunen. Van der Laak benadrukt dat AI juist kan helpen bij creatieve processen. “Leerlingen komen nu met realistischere en betere bedrijfsideeën dan vroeger. Creativiteit kun je goed lenen van AI.”

Creativiteit en schrijfmentor

Ook taalexpert Jan Peter Pellemans ziet voordelen. Hij gebruikt AI als hulpmiddel bij het schrijven van zijn boek. “AI is voor mij een soort schrijfmentor. Het helpt wanneer ik vastloop op een zin.”

Volgens Pellemans prikkelt AI de creativiteit. Waar creatief schrijven vroeger vaak moeizaam ging, geeft AI nu nieuwe invalshoeken en ideeën.

Onderzoek naar AI in het onderwijs

Uit een recent onderzoek van de overheid blijkt dat scholen nog onvoldoende AI-beleid hebben, terwijl docenten daar wel behoefte aan hebben. Digitale vaardigheden worden gezien als een vereiste voor leraren om goed met AI te kunnen werken.

Volgens de onderzoekers kan AI het leerproces efficiënter maken, onder meer door gepersonaliseerd leren en creatief lesmateriaal aan te bieden. Tegelijkertijd waarschuwen scholen dat de risico’s, zoals fraude, niet overschat moeten worden. Leerlingen vergelijken het gebruik van AI met oudere hulpmiddelen, zoals antwoordenboekjes.

AI verandert het onderwijs ingrijpend. Voor docenten betekent dit dat het beoordelingsproces moet verschuiven van resultaat naar ontwikkeling. Scholen zetten stappen met AI-trainingen en coaches, terwijl onderzoeken benadrukken dat er meer beleid en digitale vaardigheden nodig zijn. Zowel risico’s als kansen zijn aanwezig, maar duidelijk is dat AI een blijvende rol speelt in de klas.