Personeelstekort gemeenten dwingt tot creatieve oplossingen

Gemeenten kampen steeds nadrukkelijker met een structureel personeelstekort gemeenten. Het lukt veel lokale overheden niet meer om hun personeelsbestand op peil te houden. Door aanhoudende arbeidskrapte en vergrijzing dreigt binnen tien jaar ongeveer een derde van het huidige gemeentepersoneel met pensioen te gaan, terwijl nieuwe aanwas uitblijft. Om die tekorten op te vangen, zoeken gemeenten naar creatieve en vernieuwende oplossingen.

Uit onderzoek van A&O fonds Gemeenten blijkt dat gemeenten te maken hebben met drie onvermijdelijke trends: blijvende arbeidskrapte, toenemende vergrijzing en een hogere werkdruk voor ambtenaren. “Het personeel van gemeenten is sterker vergrijsd dan de rest van de beroepsbevolking,” zegt Patricia Honcoop van A&O. Over tien jaar bereikt ruim 30 procent van de ambtenaren de pensioengerechtigde leeftijd, tegenover 23 procent landelijk. “Dit is een situatie die Nederland nog niet eerder heeft meegemaakt.”

Projecten stil door personeelstekort gemeenten

Het personeelstekort gemeenten zorgt niet alleen voor lege bureaus, maar ook voor vertragingen in belangrijke projecten. In steden als Utrecht en Arnhem kwamen projecten rond de energietransitie en gebiedsontwikkeling al tijdelijk stil te liggen. “Het is een enorme uitdaging om geschikt personeel te vinden,” zegt een woordvoerder van de gemeente Arnhem.

Arnhem kampt jaarlijks met honderden vacatures. Om het tekort aan te pakken startte de gemeente twee jaar geleden met een zogeheten gemeentepool. Daarbij worden kandidaten geselecteerd op motivatie en vaardigheden, in plaats van op een specifieke vacature. Deze aanpak trekt mensen uit verschillende sectoren aan, die binnen de gemeente kunnen doorgroeien. “Poolers werken mee aan diverse projecten en ontwikkelen zich gaandeweg richting vaste functies,” aldus de woordvoerder.

Doorwerken na pensioen als oplossing

Naast instroom van nieuw talent dreigt ook een groot verlies aan kennis en ervaring. Daarom experimenteren gemeenten zoals Westland, Rijswijk, Midden-Delfland en Maassluis met de proef Doorwerkambtenaar. Deze regeling maakt het mogelijk dat gepensioneerde ambtenaren na hun pensioen parttime blijven werken.

“Gemeenten willen verjongen, maar iemand moet nieuwe medewerkers wel inwerken,” zegt businessmanager Wybe Schuitema. “Daar kunnen ervaren gepensioneerden een cruciale rol in spelen.” De pilot loopt twee jaar en de belangstelling groeit snel. “Ik verwacht dat tientallen gemeenten zich dit jaar aansluiten. Het is een extra optie naast aannemen of dure externe inhuur.”

Kleine gemeenten extra kwetsbaar

Vooral kleinere gemeenten merken het personeelstekort gemeenten scherp. In gemeenten als Geertruidenberg zijn per vakgebied slechts enkele specialisten beschikbaar. “Als één medewerker vertrekt, kan een heel vakgebied tijdelijk onbezet raken,” zegt een woordvoerder. Daarnaast vissen buurgemeenten vaak in dezelfde vijver, terwijl grotere gemeenten hogere salarissen kunnen bieden.

Gemeentelijke salarissen liggen doorgaans lager dan in het bedrijfsleven, vooral bij schaarse functies zoals juristen, financieel specialisten en ingenieurs. “Salaris wordt steeds belangrijker,” zegt Honcoop. “Maar gemeenten zitten vast aan cao-afspraken, publieke budgetten en bezuinigingen vanuit het Rijk.”

Meer taken, minder mensen

Tegelijkertijd krijgen gemeenten steeds meer verantwoordelijkheden, zoals migratievraagstukken en de energietransitie. Dat vraagt niet alleen om geld, maar vooral om voldoende menskracht. Volgens A&O fonds Gemeenten is het daarom positief dat steeds meer gemeenten actief zoeken naar structurele oplossingen voor het aanhoudende personeelstekort gemeenten.