Ombudsman: Gemeente Amsterdam schiet tekort bij aanpak grensoverschrijdend gedrag

De gemeente Amsterdam faalt in de manier waarop zij meldingen van grensoverschrijdend gedrag afhandelt. Dat concludeert ombudsman Munish Ramlal in een vernietigend rapport na een onderzoek van ruim een jaar. Ambtenaren die melding doen van pesten, discriminatie of seksuele intimidatie kunnen volgens hem niet rekenen op een veilige of eerlijke behandeling.

“Het huidige systeem is zeer problematisch,” stelt Ramlal. “Ambtenaren melden misstanden, maar horen daarna vaak niets terug. Besluitvorming is ondoorzichtig en wekt de schijn van partijdigheid.” De ombudsman pleit ervoor dat meldingen over ongewenst gedrag voortaan buiten de gemeente worden afgehandeld.

Ambtenaren voelen zich onveilig bij Bureau Integriteit

Het onderzoek richtte zich op structurele problemen binnen de gemeentelijke organisatie, die ongeveer 22.000 medewerkers telt. Ramlal sprak met 82 ambtenaren uit verschillende afdelingen.

Veel medewerkers vertelden dat ze zich niet veilig voelen om klachten intern te melden, uit angst voor repercussies of omdat ze geen vertrouwen hebben in de onafhankelijkheid van Bureau Integriteit de afdeling die verantwoordelijk is voor het behandelen van klachten.

Een van de meest gehoorde klachten: medewerkers die als getuige werden uitgenodigd, voelden zich tijdens gesprekken behandeld als verdachten. “Het gaat erom dat mensen gehoord worden, niet verhoord,” benadrukt Ramlal.

Volgens het rapport blijven melders vaak maandenlang zonder terugkoppeling achter. Dit vergroot de onzekerheid en het wantrouwen in de organisatie.

Rapport: bron van klachten, verdriet en teleurstelling

De ombudsman noemt de huidige werkwijze van Bureau Integriteit een “bron van klachten, verdriet en teleurstelling.” Ambtenaren die hulp zoeken, ervaren vaak het tegenovergestelde: meer stress en sociale onveiligheid.

Het rapport concludeert dat het systeem van melden binnen de gemeente niet functioneert zoals bedoeld. In plaats van bescherming te bieden, vergroot het juist de gevoelens van onveiligheid bij medewerkers.

Cijfers: meer meldingen dan vorig jaar

In 2024 werden bij Bureau Integriteit 180 meldingen over ongewenst gedrag geregistreerd:

• 67 over discriminatie
• 41 over pesten
• 13 over seksuele intimidatie

Dat is een duidelijke stijging ten opzichte van 2023. Sinds eind 2023 kunnen gemeentemedewerkers ook terecht bij een extern meldpunt, beheerd door Discriminatie.nl Regio Amsterdam (DRA).

Volgens Ramlal is die uitbreiding belangrijk, maar “vervangt het niet de verantwoordelijkheid van de gemeente zelf om een veilige werkomgeving te garanderen.”

Achtergrond: van fraudecontrole naar sociale veiligheid

Bureau Integriteit werd in 2001 opgericht om fraude en corruptie binnen de gemeente Amsterdam te bestrijden. De ombudsman erkent dat de gemeente op dat gebied veel vooruitgang heeft geboekt, maar stelt dat sociale veiligheid nog altijd ernstig tekortschiet.

De cultuur binnen de organisatie is volgens hem nog te hiërarchisch en te weinig empathisch.

Politieke spanning: Halsema en druk op het rapport

Het rapport heeft lang op zich laten wachten. Volgens Het Parool en De Telegraaf zou burgemeester Femke Halsema kritiek hebben gehad op de conceptversie. Zij zou “achter de schermen” vragen hebben gesteld over de onderzoeksopzet.

Hoewel Halsema ontkent dat ze druk heeft uitgeoefend, zegt Ramlal dat hij “wel degelijk druk heeft ervaren, vanuit de burgemeester, de gemeentesecretaris en andere betrokkenen.” Hij noemt dat “een staatsrechtelijke grensoverschrijding.”

“Een ombudsman moet onafhankelijk kunnen werken,” zegt Ramlal.

Gemeente reageert terughoudend

Een woordvoerder van burgemeester Halsema laat weten dat het rapport eerst zorgvuldig wordt bestudeerd. Daarna zal de gemeente met een inhoudelijke reactie komen richting de gemeenteraad.

Het onderwerp wordt donderdagmiddag besproken in de commissie Algemene Zaken. Verschillende raadsleden noemen de mogelijke druk op de ombudsman “zorgwekkend” en benadrukken dat dit “het goed functioneren van het onafhankelijke toezicht kan belemmeren.”

Toekomst: gemeente moet vertrouwen herstellen

De ombudsman sluit zijn rapport af met een oproep tot structurele verandering. De gemeente Amsterdam moet volgens hem “het vertrouwen van haar medewerkers herwinnen” door meldingen voortaan extern en onafhankelijk te laten onderzoeken.

“Een veilige organisatie begint bij het serieus nemen van mensen die misstanden durven te melden,” aldus Ramlal.