Nieuw onderzoek bevestigt risico: omwonenden geitenhouderij lopen vaker longontsteking op

Mensen die binnen een straal van 500 meter van een geitenstal wonen, hebben volgens de Gezondheidsraad 73 procent meer kans op een longontsteking. Ook binnen een afstand van één kilometer is het risico nog 19 procent hoger dan gemiddeld. Het nieuwe rapport, uitgevoerd in opdracht van het kabinet en ingezien door de NOS, sluit nauw aan bij eerdere bevindingen van het RIVM. Door politieke onenigheid werd echter om een extra onderzoek gevraagd.

De Gezondheidsraad adviseert de overheid opnieuw om omwonenden beter te beschermen tegen uitstoot vanuit geitenhouderijen, omdat jaarlijks gemiddeld 841 mensen binnen één kilometer van een geitenstal hierdoor longontsteking oplopen. Vooral jonge kinderen, ouderen en mensen met een kwetsbare gezondheid lopen extra risico.

Mogelijke oplossingen volgens de Gezondheidsraad

De raad doet drie concrete aanbevelingen om het risico op geitenhouderij longontsteking te verlagen:

• Het installeren van afzuiginstallaties in stallen;
• Strengere bouwbeperkingen voor zowel nieuwe stallen als nieuwe woningen in de buurt;
• Het gecontroleerd laten krimpen van de geitensector.

Deze adviezen sluiten aan op eerdere signalen dat maatregelen dringend nodig zijn.

Geitensector komt met eigen plan

De sector bracht recent een “sectorplan voor een gezonde leefomgeving en toekomstbestendige geitenhouderij” uit, gericht op het verminderen van uitstoot en bacterieverspreiding. De Nederlandse geitensector groeide snel van 350.000 geiten in 2010 naar 636.000 in 2024, vooral voor de export van melk en kaas. Noord-Brabant en Gelderland huisvesten de meeste bedrijven. Brancheorganisaties LTO Geitenhouderij en NGZO benadrukken dat beleidsmakers voorzichtig moeten zijn zolang de precieze oorzaak van de verhoogde longontstekingen niet volledig vaststaat.

Politiek conflict blijft aanhouden

Ondanks de duidelijke conclusies blijft er weerstand binnen het kabinet.
Voormalig gezondheidsminister Agema (PVV) wilde ingrijpen op basis van eerdere RIVM-rapporten, waarin al stond dat mensen binnen twee kilometer van een geitenhouderij meer risico lopen op longontsteking. De vermoedelijke oorzaak ligt bij bacteriën die zowel in stallen als bij patiënten in de omgeving worden gevonden andere bacteriën dan die van Q-koorts.

Maar landbouwminister Wiersma (BBB) heeft herhaaldelijk twijfels geuit en richt zich vooral op de economische belangen van de sector. Daardoor is er nog steeds geen gezamenlijk standpunt.

Bouwstop in negen provincies

Zolang het kabinet geen knoop doorhakt, hebben negen provincies een tijdelijk bouwmoratorium ingesteld. Dit voorkomt de bouw van nieuwe stallen in de buurt van woningen en vice versa. De Tweede Kamer dringt inmiddels aan op een tijdelijke landelijke bouwstop voor geitenbedrijven, uit voorzorg voor de volksgezondheid én om onnodige investeringen te voorkomen.

Op 14 januari debatteert de Kamer met de ministers Wiersma en Bruijn, die dan met een gezamenlijke lijn moeten komen. De ministeries laten weten dat ze het rapport van de Gezondheidsraad zullen bestuderen en dat de Kamer binnenkort een officiële reactie ontvangt.