Hogere straffen voor Marokkaanse verdachten na moord Wiersum

Na de moord op advocaat Derk Wiersum in september 2019 bleken rechters tijdelijk zwaardere straffen op te leggen. Dat gebeurde echter niet gelijk voor alle groepen verdachten. Uit nieuw wetenschappelijk onderzoek blijkt dat vooral Marokkaans-Nederlandse verdachten gemiddeld aanzienlijk hogere celstraffen kregen in de weken na de moord.

Hogere straf na maatschappelijke schok

Het onderzoek, uitgevoerd door de Universiteit van Göteborg, de Vrije Universiteit Amsterdam en de Erasmus Universiteit Rotterdam, laat zien dat straffen voor deze groep gemiddeld 71% hoger uitvielen dan in de periode ervoor goed voor ongeveer drie maanden extra celstraf.

Voor verdachten met andere achtergronden, zoals Nederlandse of Turks-Nederlandse verdachten, veranderde de strafhoogte in die periode niet.

In totaal ging het om 384 zaken waarin strengere straffen werden opgelegd.

Onbewuste invloed van maatschappelijke aandacht

De onderzoekers spreken van een “salience effect”: wanneer een onderwerp veel aandacht krijgt in de samenleving en media, kunnen rechters onbewust meer letten op kenmerken van verdachten die hiermee geassocieerd zijn.

De moord op Wiersum stond destijds volop in de belangstelling, waarbij in berichtgeving vaak werd verwezen naar de strafzaak rond crimineel Ridouan Taghi. Termen als ‘mocromaffia’ circuleerden veel in de media.

Zodra de mediastorm rond het thema afnam, keerden de straffen terug naar het oude niveau.

Geen overtreding van regels, maar wel een waarschuwing

De onderzoekers benadrukken dat rechters niet buiten hun wettelijke ruimte zijn gegaan zij hebben beoordelingsvrijheid in het bepalen van strafmaat.
Toch pleiten ze voor extra waarborgen in periodes van maatschappelijke spanning. Bijvoorbeeld door:

• collegiale toetsing door een andere rechter,
• of digitale vergelijking met eerdere soortgelijke zaken.

Volgens hen kan dit bijdragen aan gelijke behandeling van alle verdachten.

Achtergrond: zaak-Wiersum

Derk Wiersum werd in 2019 voor zijn woning in Amsterdam doodgeschoten. Hij stond een kroongetuige bij in een grote strafzaak tegen georganiseerde criminaliteit.
Twee mannen werden veroordeeld tot dertig jaar cel; deze straffen zijn in hoger beroep bevestigd. Zij hebben geen Marokkaanse achtergrond.