Asielzoekers met vermogen moeten volgens Raad van State meebetalen aan opvang

Asielzoekers meebetalen aan opvang: dat mag wanneer zij beschikken over voldoende eigen vermogen, ook als dat vermogen is opgebouwd uit dwangsommen van de overheid. Dat heeft de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (RvS) bepaald in vier recente uitspraken.

Het gaat om asielzoekers die geld ontvingen doordat de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) te laat besliste over hun asielaanvraag. Deze zogenoemde dwangsommen – ook wel wachtgeld genoemd – kunnen oplopen tot tienduizenden euro’s. Volgens de Raad van State mag dit bedrag worden meegeteld als vermogen bij het vaststellen van een eigen bijdrage voor opvang.

Vermogensgrens bepaalt of asielzoekers meebetalen aan opvang

Het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) hanteert vaste vermogensgrenzen. Voor alleenstaanden ligt die op 8.000 euro en voor meerpersoonshuishoudens op 16.000 euro. Komt het vermogen daarboven, dan mogen asielzoekers meebetalen aan opvang.

In de zaken die nu zijn beoordeeld, hadden asielzoekers door ontvangen dwangsommen een vermogen opgebouwd boven deze grens. Het COA stelde daarom een eigen bijdrage vast voor hun opvangkosten.

Dwangsommen geen schadevergoeding, maar financiële prikkel

De betrokken asielzoekers voerden aan dat de dwangsommen niet als vermogen mochten meetellen. Volgens hen ging het om een vergoeding voor immateriële schade door het lange wachten op een besluit van de IND.

De Raad van State ging daar niet in mee. Net als het COA oordeelt de rechter dat de dwangsom geen schadevergoeding is, maar een financiële prikkel voor de minister van Asiel en Migratie om sneller beslissingen te nemen. Daardoor mag het bedrag worden meegenomen bij het bepalen of asielzoekers moeten meebetalen aan opvang.

Grote aantallen ingebrekestellingen bij IND

De uitspraak komt tegen de achtergrond van grote achterstanden bij de IND. In 2024 werd de dienst bijna 30.000 keer in gebreke gesteld omdat beslissingen te lang op zich lieten wachten. In totaal moest de overheid dat jaar 36,8 miljoen euro aan dwangsommen uitbetalen.

De wachttijden bij de IND blijven naar verwachting ook de komende jaren oplopen, wat betekent dat de overheid vaker dwangsommen zal moeten betalen. De vraag of asielzoekers met dat geld moeten bijdragen aan hun opvang is daarmee extra actueel.

Europese regels geven ruimte voor eigen bijdrage

De Raad van State baseert het oordeel mede op Europese Opvangrichtlijnen. Die staan toe dat lidstaten asielzoekers laten meebetalen aan opvang en gezondheidszorg, zolang zij over voldoende eigen middelen beschikken. Hoe die bijdrage precies wordt berekend, mogen landen zelf bepalen.

Volgens de hoogste bestuursrechter handelt het COA binnen deze regels door dwangsommen mee te tellen bij het vermogen. Daarmee staat vast dat asielzoekers meebetalen aan opvang als zij door wachtgeld over voldoende financiële middelen beschikken.